شهرستان پارس آباد

رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان پارس آباد: هاشم میرزانژاد 

شماره تماس: 32721141-045

موقعیت جغرافیایی
  • شهرستان پارس آباد با مساحتی بالغ بر 1383 کیلومتر مربع در 235 کیلومتری شمال شرقی اردبیل و 70 کیلومتری دریای خزر واقع شده است.
 
  • از نظر جمعیتی دومین شهر استان اردبیل است و جمعیتی در حدود 160000 نفر دارد. دارای 4 بخش ، 5 دهستان و 334 آبادی است.
ویژگیهای توپوگرافی
  • دشت مغان تا اوایل دوران زمین شناسی بصورت کلی سنکلینال و در زیر آب بوده و از نیمه دوم دوران سوم به بعد در اثر کاهش تدریجی آب جلگه وسیع بین رود کر و ارس بوجود آمده است.
 
  • پایین ترین ارتفاع آن از سطح دریا 40 متر می باشد و بالاترین نقطه آن ارتفاعات کوههای خروسلو با 1330 متر ارتفاع است.
ویژگیهای اقلیمی
  • اقلیم منطقه نیمه خشک و معتدل با هوای گرم و مرطوب در تابستان و زمستان های معتدل و مرطوب می باشد.
 
  • متوسط بارندگی سالانه 299 میلیمتر بوده که میزان آن از شمال به جنوب افزایش می یابد.
 
  • حداکثر دمای ثبت شده 42 درجه در تیرماه و حداقل آن 16- درجه در دی ماه بوده است.
 
  • میانگین تبخیر سالانه 1486/5 میلیمتر و رطوبت نسبی آن حدود 70% است.
 
  • متوسط تعداد روزهای یخبندان 68 روز در سال می باشد.
 
  • جهت غالب بادهای منطقه شمال شرق و جنوب شرقی است.
 
  • میانگین سرعت باد 3/5 متر در ثانیه است.
 
پوشش گیاهی
  • اراضی جنگلی شامل 1380 هکتار جنگلهای طبیعی و دست کاشت حاشیه رود ارس بوده که بصورت درختان و درختچه های گز، بید ، سنجد، تمشک وحشی و صنوبر می باشد و از مهمترین زیستگاههای حیات وحش منطقه به شمار می رود.
  • مراتع منطقه مغان یکی از بهترین مراتع زمستانی ایران به شمار می رود که مساحت آن بالغ بر 65 هزار هکتار بوده و پوشش گیاهی غالب آن درمنه و از گیاهان همراه می توان به گیاهان خانواده گندمیان، لگومینوز و مرکبان اشاره نمود که متاسفانه در سالهای اخیر با تبدیل آن به اراضی کشاورزی و ظرفیت مازاد چرای بی رویه دام باعث تخریب آن گردیده است.
اراضی کشاورزی
  • با توسعه منابع آب و ایجاد سد مخزنی و کانالهای انتقالی و شبکه های آبیاری کشاورزی، دشت با توسعه فراوانی روبرو شده و به یکی از قطبهای پیشرفته کشاورزی تبدیل شده است. کل اراضی کشاورزی شهرستان پارس آباد هکتار بوده که شامل اراضی زیرکشت دیم و آبی می باشد. انواع غلات و محصولات صنعتی و محصولات لیفی و علوفه ای از تولیدات این منطقه است.
دامداری و دامپروری

با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی و وجود اراضی مستعد و چراگاه های مناسب بعنوان یکی از قطب های کشاورزی و دامداری کشور شناخته شده است و مقام اول تولیدات کشاورزی و دامی استان را بخود اختصاص داده است.
فعالیت های
دامداری توسط عشایر کوچ رو و روستائیان و نیز مجتمع های دامداری شرکت های سهامی کشت و صنعت مغان، پارس و چند واحد تولیدی خصوصی دیگر صورت می گیرد.


حیات وحش و محیط طبیعی
  • این شهرستان دارای زیستگاه های خشکی ( اراضی کشاورزی ، مراتع و اراضی جنگلی ) و آبی ( تالاب ها و سدها ، رودخانه ها و کانال های آبیاری و زهکش ها) بوده و از تنوع اکوسیستمی خوبی برخوردار است.
 
  • زیستگاه مناسبی برای انواع پستانداران، پرندگان وحشی، آبزیان، دوزیستان و خزندگان می باشد.
 
  • حدود 14% پستانداران ایران (22 گونه) در این منطقه شناسایی شده است.
 
  • یک گونه شاخص از پستانداران منطقه (آهوی مغان) به علت تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی و تخریب زیستگاه، شکار بی رویه و حضور وسایط نقلیه از جمله موتورسیکلت و عوامل نامساعد اقلیمی از بین رفته است.
 
  • از گونه شاخص پستانداران منطقه می توان گربه جنگلی و از گونه آبزیان می توان نوتریا را نام برد.
 
  • 11 گونه از ماهیان،6 گونه از دوزیستان و 15 گونه از خزندگان در این منطقه زیست می کنند.
 
  • دشت مغان یکی از بهترین زیستگاه های پرندگان مهاجر و آبزی می باشد. بطوریکه از 517 گونه پرنده شناسایی شده در ایران 208 گونه پرنده در این منطقه شناسایی شده است.
 
  • از پرندگان شاخص و بومی حمایت شده دراج و قرقاول را می توان نام برد.
 
  • از پرندگان مهاجر آبزی می توان به پلیکان پاخاکستری، غاز پیشانی سفید کوچک، عروس غاز، باکلان کوچک، اردک بلوطی، قوی فریادکش و گنگ، فلامینگو، اردک چشم طلایی، اردک مرمری و اردک تاجدار اشاره نمود.
 
  • از گونه شاخص دشت زی می توان زنگوله بال (مزمک) را نام برد.
 
اکوسیستم آبی منطقه
  • تالاب سد اصلاندوز
  • دریاچه شهرک کشت و صنعت مغان
  • تالاب تپراق کندی
  • رودخانه ارس و تالابهای حاشیه ای آن
  • رودخانه دره رود
  • کانال های آبرسانی و زهکش ها
کانال آبرسانی

 
تالاب سد اصلاندوز
  • این تالاب در 53 کیلومتری شهرستان پارس آباد و 3 کیلومتری غرب اصلاندوز واقع شده است و یکی از زیستگاه های بسیار مهم حیات وحش استان می باشد. مساحت بیشینه آن حدود 100 هکتار و ارتفاع آن از سطح دریا 140 متر است.
 
  • از گیاهان محدوده تالاب، لویی، علف هفت بند، نی، آلاله، جوی وحشی و کاسنی و از درختان و درختچه های حاشیه ای بید، گز، صنوبر و تمشک وحشی را می توان نام برد.

حیات وحش تالاب سد اصلاندوز
  • 62 گونه پرنده آبزی و کنار آبزی و خشک زی
  • 11 گونه ماهی گرمابی از خانواده کپور ماهیان
  • 11 گونه خزنده
  • یک گونه پستاندار آبزی و 5 گونه پستاندار خشک زی بزرگ جثه و تعدادی جوندگان کوچک
  • 3 گونه دوزیست
اهمیت تالاب سد اصلاندوز
1. به عنوان مهم ترین زیستگاه آبی برای پرندگان مهاجر زمستان گذران و پرندگان مهاجر عبوری محسوب می شود.
2. امنیت ناشی از ممنوعیت تیراندازی در نوار مرزی، تولیدات بالای تالاب و تنوع گونه ای آن باعث شده تا مقام نخست را در بین بوم سازگان های آبی استان به خود اختصاص دهد.
3. در حال حاضر در مراحل آخر ثبت در کنوانسیون بین المللی رامسر می باشد.


تالاب توپراق کندی
این تالاب با مساحت حدود 10 هکتار جزو تالاب های طبیعی و دایمی محدوده شهرستان می باشد که در حاشیه رودخانه ارس و کنار روستایی به همین نام واقع شده است.
حجم آب موجود در آن حدود چهل هزار متر مکعب می باشد و میزان آبدهی آن به طور متوسط 50 لیتر بر ثانیه بوده که در نهایت وارد رودخانه ارس می گردد.
این تالاب از نظر جذب انواع پرندگان عادی و حمایت شده مهاجر و بومی نقش مهمی داشته و به عنوان یکی از زیستگاهای دایمی و احتمالا محل جوجه آوری پرنده حمایت شده باکلان کوچک می باشد.
متنوع ترین و پرجمیعت ترین جانوران این عرصه را نیز پرندگان تشکیل می دهند که تاکنون 25 گونه انواع پرندگان مهاجر و بومی عادی و حمایت شده همچون باکلان کوچک، قرقاول، دراج و پلیکان خاکستری و...... 3 گونه خزنده (مار آبی ، کورمار و لاک پشت برکه ای ) و 4 گونه دوزیست (قورباغه معمولی، قورباغه راه راه، قورباغه مردابی و وزغ سبز ) و نیز 6گونه ماهی گرم آبی و 5گونه پستاندار خشکی زی و1 گونه پستاندار آبزی در آن شناسایی شده است.
ضمن اینکه محیط تالاب از جنبه تفرج و تماشای حیات وحش نیز مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین صید تفریحی ماهی با تک قلاب نیز توسط اهالی صورت می گیرد.
دریاچه شهرک کشت و صنعت مغان
  • در 35 کیلومتری جنوب غربی پارس آباد واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا 138 متر و مساحت بیشینه آن 150 هکتار می باشد که با هدف ذخیره آب و آبیاری بصورت سد خاکی بر روی دره های موجود در منطقه احداث گردیده است و محیط زیست مناسبی برای انواع پرندگان و جانوران آبزی می باشد.
 
  • 33گونه از پرندگان، 7 گونه از کپور ماهیان ، 5 گونه دوزیست و خزنده در این تالاب شناسایی گردیده است.
رودخانه ارس
  • این رودخانه دایمی بوده و به همراه جنگل پرپشت حاشیه ای آن یکی از زیستگاه های مهم حیات وحش منطقه محسوب می گردد.
 
  • از لحاظ تامین آب کشاورزی و عمران و آبادانی منطقه نقش بسیار مهم و حیاتی را داراست.
 
  • حوزه آبخیز آن در کشورهای ترکیه، ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ایران و سرچشمه آن در کشور ترکیه قرار دارد.
 
  • 41% از حوزه آبخیز ارس در ایران قرار گرفته که 16% از آب رودخانه را تامین می نماید.
 
  • طول این رودخانه در محدوده شهرستان پارس آباد حدود 62 کیلومتر بوده و از سد اصلاندوز شروع و در پایین دست تازه کند قدیم وارد خاک جمهوری آذربایجان می شود.
 
  • در سال 1394 با تلاش های انجام گرفته، یک واحد سیستم آنلاین سنجش آلودگی آب رودخانه به ارزش 125 میلیون تومان خریداری و بر روی رودخانه ارس نصب شد.
 
جنگل حاشیه رود ارس

 
رودخانه دره رود
  • حوزه آبخیز این رودخانه را دامنه های شمال شرقی و جنوبی سبلان تشکیل می دهد. سرشاخه این رودخانه بالغلوچای می باشد که در طول مسیر،اهرچای نیز به آن پیوسته نهایتاً در اصلاندوز وارد رودخانه ارس می گردد. رژیم آبی این رودخانه برفی و بارانی می باشد.

 
منطقه شکار ممنوع نوار مرزی
  • طبق مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست کلیه نوار مرزی کشور از جمله منطقه مغان به عرض هفت کیلومتر از سال 1382 بمدت 7 سال منطقه شکار ممنوع اعلام گردیده است
 
  • نظر به اهمیت اکولوژیکی و بیولوژیکی محدوده مذکور خصوصاً بدلیل وجود رود ارس و حاشیه جنگلی آن بعنوان زیستگاه مهم و وجود حیات وحش شاخص از جمله پرندگان حمایت شده بومی (دراج و قرقاول) و وجود سایر حیوانات وحشی و پوشش گیاهی متنوع، ارتقاء سطح مدیریتی و حفاظتی ان را به مناطق حفاظت شده ضروری می نماید.

 
منطقه حفاظت شده مغان
  • منطقه حفاظت شده مغان با مساحت 35000 هکتار و در جنوب غرب بخش اصلاندوز از توابع شهرستان پارس آباد و غرب بخش قشلاق دشت از توابع شهرستان بیله سوار، در شمال استان اردبیل واقع گردیده است.
 
  • این محدوده دارای 16 آبادی با تعداد کمتر از 20 خانوار، 11 آبادی بین 20 تا 50 خانوار و دو آبادی با 50 تا 100 خانوار می باشد.
بررسی های بعمل آمده نشان می دهد، قبل از سال 1350 آهو در دشت مغان در دسته جات چند صد راسی مشاهده میشده است. در سال 1351 تعداد آهو بر اساس برآورد اهالی به 250 راس تقلیل می یابد. سیر کاهش جمعت از سال های مذکور شتاب بیشتری می گیرد. بطوریکه در اواخر سال 1356 و اوایل سال 1357 به 25 راس و نهایتاً در سال 1359 آهو از عرصه زیستی مغان حذف می گردد. در سال 1381 مسئولان حفاظت محیط زیست استان در قبال اهداف سازمانی، طرح مطالعاتی را جهت احیای نسل آهو در دشت مغان انجام دادند که بر اساس طرح مذکور تکثیر و پرورش نیمه طبیعی آهو در زیستگاه خروسلو (مغان) با مساحت 110000 هکتار در محدوده سیاسی اداری هر سه شهرستان مغان مطالعه گردید.
پروژه احیای اکولوژیکی امروزه یکی از راههای حفاظت و بقای گونه شناخته می شود. این پروژه در سطح جهان در بیشتر کشورها بر روی گونه های بومی به خصوص گونه های تهدید شده در معرض انقراض و گونه هایی که از زیستگاه طبیعی خود حذف گردیده اند عملی می شود.
 
هدف کلی از انجام این پروژه "بررسی امکان احیای نسل آهوی دشت مغان" می باشد. برای نیل به این هدف، اهداف جزئی زیر مد نظر قرار گرفته است:
1- شناسایی جایگاه آهو در میان حیات جانوری ایران و استان
2- معرفی وضعیت جمعیت آهو و سیر کاهش و انقراض کامل آن در دشت مغان
3- شناخت علل و عوامل انقراض نسل آهو در دشت مغان
4- شناسائی امکان احیای نسل این گونه در دشت مغان
5- شناسائی حوزه زیست آهوهای دشت مغان در گذشته، مکان یابی، تعیین محل مناسب برای اجرای طرح احیای نسل این گونه.
6- معرفی روش ها وشیوه های عملی و اجرائی تهیه نمونه های نژاد آهوی دشت مغان و انتقال آن به زیستگاه تعیین شده و رها سازی در آن.
7- مدیریت گونه و زیستگاه
سایت تکثیر و احیای آهوی مغان
سایت احیای آهوی مغان در 45 کیلومتری غرب شهرستان و در محدوده قشلاق علم لو با مختصات 726789 -4362666 و مساحت 25 هکتار واقع شده که پس از اخذ مجوزهای لازم و بر اساس مصوبه شماره 145592/38706 مورخ 10/9/86 سفر دور دوم هیئت محترم وزیران به استان اردبیل عملیات اجرایی و فنس کشی سایت مذکور از تیر ماه 1389 شروع و توسط پرسنل حفاظت محیط زیست پارس آباد و با همکاری تعدادی از افراد غیر سازمانی با اعتبار 284 میلیون ریال عملیاتی و تکمیل گردیده است.
در تاریخ 25/6/89 پس از فنس کشی محدوده ، آبرسانی و احداث آبشخور و استقرار نمودن کانکس محیط بانی با حضور معاون محترم ریاست جمهور و ریاست سازمان حفاظت محیط زیست ایران و مقامات استانی و شهرستانی و سایر مسئولین و اهالی منطقه با اجرای مراسمی نسبت به رهاسازی آهو اقدام گردید .
با گذشت زمان آهوان رهاسازی شده با محیط جدید سازش پیدا کرده و در سالهای 1391 (1 راس ماده) و 1392 (3 راس ماده و 1 راس نر) و 1393 (4 راس ماده ) در اثر زاد و ولد به تعداد جمعیت آهوان اضافه گردیده و  به 13 راس با ترکیب جنسی (4 راس نر و 9 راس ماده ) در سال 1393رسید.
در سال 1394 در اثر زاد و ولد تعداد آنها به 21 راس رسیده است .
تعداد دو دستگاه کانتینر در محل سایت آهوی مغان جهت اسکان مامورین مستقر بوده و سایت مذکور تحت مدیریت اداره حفاظت محیط زیست شهرستان پارس آباد بصورت شبانه روزی در کنترل می باشد. لازم به ذکر است تعداد یکنفر از اهالی همان قشلاق و 3 نفر از محیط بانان شهرستان با استفاده از یک دستگاه موتورسیکلت به صورت شبانه روزی در حال گشت زنی در سایت بوده و مامورین حفاظت محیط زیست شهرستان پارس آباد پشتیبانی لازم از آنها را انجام داده و در مواقع لازم در سایت مستقر می گردند .
منطقه مذکور بصورت تپه های ماهوری و قسمتی از منطقه حفاظت شده مغان می باشد. پوشش گیاهی غالب منطقه درمنه دشتی و سایر گونه های گیاهی مرتعی می باشد و مورد تغذیه حیوانات مذکور قرار می گیرد. همچنین در سایت مذکور در بخشی از ایام فصل زمستان تغذیه دستی نیز صورت می گیرد .
آب مصرفی سایت بصورت لوله کشی از آب قشلاق علم لو تامین شده است.
با توجه به اینکه منطقه مغان در طول سالیان گذشته زیستگاه عمده آهو بوده و به لحاظ تبدیل شدن اراضی دشت مغان به زمینهای زراعی ، نسل گونه مذکور از منطقه منقرض گردیده بود و به لحاظ احیاء نسل گونه منقرض شده سایت مذکور طراحی و احداث گردیده است، مشکل اصلی سایت در گذشته سازگاری حیوانات با محیط فعلی بود که به سبب تغییر مکانی ایجاد گردیده بود. با گذشت زمان و با خو گرفتن آنها با محیط فعلی این مشکل نیز مرتفع گردید.

واحد های مستقر در شهرک صنعتی شهرستان پارس آباد
صنایع غذایی(9 واحد)، صنایع سلولزی(1 واحد)، صنایع فلزی(4 واحد)، صنایع کانی(1 واحد)، صنایع شیمیایی(7 واحد)، واحدهای خدماتی(1 واحد)
واحد های مستقر در خارج از شهرک های صنعتی شهرستان پارس آباد
صنایع غذایی(36 واحد)، صنایع نساجی(7 واحد)، صنایع سلولزی(2 واحد)، صنایع فلزی(6 واحد)، صنایع کانی(35 واحد)، صنایع شیمیایی(2 واحد)، صنایع کشاورزی(1 واحد)، صنایع بازیافت( 3 واحد)، واحدهای خدماتی(21 واحد)
واحد های مستقر در کشت صنعت و دامپروری
5 واحد صنایع غذایی ،2 واحد صنایع فلزی ،1 واحد صنایع شیمیایی و 1 واحد صنایع کشاورزی
واحد های مستقر در کشت صنعت فردوس
3 واحد صنایع کشاورزی ،1واحد صنایع غذایی
واحد های مستقر در کشت صنعت و دامپروری شرکت پارس
1واحد فراوری صنایع غذایی


همچنین این شهرستان 11 استخر پرورش ماهیان گرمابی و 3 استخر پرورش ماهیان سردآبی فعال دارد.

تالاب سد میل مغان
بيشتر